- در قطعی اینترنت بینالملل، سایت روی هاست ایرانی هم ممکن است از کار بیفتد، چون فونت، کتابخانه، کپچا یا DNS آن خارجی است.
- با مسدود کردن دامنههای خارجی در ابزار توسعهدهنده کروم می‌توانید همین امروز قطعی را شبیه‌سازی کنید و ببینید چه چیزی خراب میشود.
- هاست و DNS داخلی، فونت و کتابخانه روی هاست خود سایت و اطلاعرسانی پیامکی، سایت را برای روز قطعی آماده میکند.
اگر همین الان اینترنت بینالملل قطع شود، سایت شما برای کاربران داخل ایران باز میشود؟ اگر باز شود، دکمه خرید و فرم ورودش هم کار میکند؟ بیشتر صاحبان سایت جواب این سؤال را فقط وقتی می‌فهمند که قطعی اتفاق افتاده است.
این سؤال دیگر فرضی نیست. به گزارش خبرگزاری انتخاب، از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴ اینترنت بینالملل در ایران چهار بار به‌طور کامل قطع شد، از جمله حدود ۱۲ روز در خرداد و تیر ۱۴۰۴ و دوباره از ۱۸ دی ۱۴۰۴.
طولانی‌ترینش بعد از آن آمد. از ۹ اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با شروع جنگ، اینترنت بینالملل تقریباً به‌طور کامل قطع شد. NetBlocks، سازمانی که وضعیت اینترنت کشورها را پایش میکند، این قطعی حدوداً ۸۸ روزه را طولانی‌ترین قطعی سراسری اینترنت در دنیا تا امروز دانست. دستور رفع محدودیت به گزارش عصر ایران در ۴ خرداد ۱۴۰۵ ابلاغ شد.
خیلی‌ها فکر میکنند هاست ایرانی کافی است تا سایت در قطعی اینترنت بینالملل سالم بماند. واقعیت پیچیده‌تر است. در این مقاله توضیح می‌دهیم در قطعی اینترنت بینالملل دقیقاً چه چیزی از کار می‌افتد، چرا سایت‌های داخلی هم آسیب می‌بینند و چطور سایت را از قبل آماده کنید.
#در قطعی اینترنت بینالملل دقیقاً چه چیزی قطع میشود؟
در قطعی اینترنت بینالملل، ارتباط شبکه داخل ایران با سرورهای خارج از کشور قطع میشود، اما سرویس‌هایی که کاملاً روی سرورهای داخلی هستند معمولاً کار میکنند. گزارش انتخاب هم به همین الگو اشاره میکند: در دی ۱۴۰۴ اینترنت داخلی بعد از حدود یک روز برگشت، اما دسترسی بینالملل قطع ماند.
نتیجه برای یک کسب‌وکار آنلاین این است:
- معمولاً کار میکند: سایت روی هاست داخلی، درگاههای پرداخت بانکی داخلی و پیامک از اپراتورهای داخلی.
- از کار می‌افتد: هر سایتی که روی سرور خارجی است، جستجوی گوگل، سرویس‌های گوگل مثل Analytics و reCAPTCHA، شبکه‌های توزیع محتوای خارجی و ایمیل از سرویس‌های خارجی.
ضرر این قطعی برای کسب‌وکارها کم نیست. به نقل از معاون وزیر ارتباطات در همان گزارش، در جنگ ۱۲ روزه تقریباً روزی ۵۰۰ میلیارد تومان به کسب‌وکارها زیان رسید. دیجیاتو هم در دی ۱۴۰۴ از فروشگاه‌هایی گزارش داد که چند روز هیچ فروشی نداشتند، چون مشتری‌ها بدون گوگل حتی آدرس سایت‌شان را پیدا نمی‌کردند.
#چرا سایتی که روی هاست ایرانی است هم از کار می‌افتد؟
سایت روی هاست ایرانی از کار می‌افتد چون بخشی از صفحه را از سرورهای خارجی می‌گیرد. یک صفحه معمولی وردپرس یا فروشگاه اینترنتی ممکن است فونت، کتابخانه جاوااسکریپت، کپچا و اسکریپت آمار را از ده‌ها دامنه خارجی بارگذاری کند. در قطعی اینترنت بینالملل هیچ‌کدام از این درخواست‌ها جواب نمی‌گیرند.
جدول زیر رایج‌ترین وابستگی‌ها، اثر هر کدام و جایگزین داخلی را نشان می‌دهد:
| وابستگی خارجی | در قطعی چه میشود | جایگزین |
|---|---|---|
| فونت از Google Fonts | صفحه با تأخیر یا با فونت پیش‌فرض نمایش داده میشود | فایل فونت را روی هاست خود سایت بگذارید |
| کتابخانه جاوااسکریپت از CDN خارجی | منو، سبد خرید و دکمه‌ها کار نمی‌کنند | کتابخانه را روی هاست خود سایت بگذارید |
| Google reCAPTCHA | فرم ورود، ثبت‌نام یا تسویه‌حساب ارسال نمی‌شود | کپچای داخلی یا تأیید با کد پیامکی |
| اسکریپت آمار و تبلیغات خارجی | آمار ثبت نمی‌شود و بارگذاری همزمان، صفحه را کند میکند | بارگذاری غیرهمزمان (async) یا ابزار آمار داخلی |
| DNS روی سرویس خارجی | دامنه برای کاربران داخلی باز نمی‌شود، حتی با سرور داخلی | DNS روی یک سرویس داخلی |
| ایمیل از سرویس خارجی | ایمیل تأیید سفارش و بازیابی رمز نمی‌رسد | پیامک یا سرویس ایمیل داخلی |
| گواهی SSL از Let’s Encrypt | تمدید خودکار انجام نمی‌شود | تمدید زودتر یا گواهی از ارائه‌دهنده داخلی |
مورد آخر در قطعی‌های طولانی جدی میشود. گواهیهای Let’s Encrypt ۹۰ روز اعتبار دارند و معمولاً ۳۰ روز مانده به انقضا تمدید میشوند. اگر قطعی اینترنت بینالملل از این ۳۰ روز طولانیتر شود، گواهی منقضی میشود و مرورگرها به‌جای سایت هشدار امنیتی نشان می‌دهند. قطعی ۸۸ روزه اسفند تا خرداد نشان داد این خطر کاملاً واقعی است.
پیشخوان وردپرس هم در این روزها کند میشود. وردپرس و بسیاری از افزونه‌ها برای بررسی به‌روزرسانی یا اعتبار لایسنس با سرورهای خارجی تماس می‌گیرند و هر درخواست تا پایان زمان انتظارش معطل می‌ماند. اگر در قطعی اینترنت بینالملل پیشخوان دیر باز میشود، علتش معمولاً همین درخواست‌هاست.
کافی است یک کتابخانه جاوااسکریپت از CDN خارجی بارگذاری شود تا دکمه افزودن به سبد خرید در قطعی اینترنت بینالملل کار نکند، در حالی که خود سایت باز است.
#چطور متوجه شوید سایت شما به سرورهای خارجی وابسته است؟
برای پیدا کردن وابستگی‌ها لازم نیست منتظر قطعی بعدی بمانید. با مرورگر کروم و چند دقیقه وقت، همین امروز می‌توانید سایت را آزمایش کنید:
- دامنههای خارجی را فهرست کنید. سایت را باز کنید، ابزار توسعهدهنده را با F12 باز کنید و در تب Network ستون Domain را ببینید. هر دامنه‌ای که مال سایت شما نیست، یک وابستگی است.
- قطعی را شبیه‌سازی کنید. در همان تب Network روی درخواست هر دامنه خارجی راستکلیک کنید و Block request domain را بزنید. بعد صفحه را دوباره بارگذاری کنید. حالا سایت را همان‌طور می‌بینید که کاربر در قطعی اینترنت بینالملل می‌بیند.
- مسیر خرید را کامل امتحان کنید. در همین حالت محصولی را به سبد اضافه کنید، وارد حساب شوید و تا صفحه پرداخت بروید.
- DNS دامنه را بررسی کنید. در پنل ثبت دامنه ببینید سرورهای نام (Nameserver) مال کدام سرویس هستند.
- تاریخ انقضای SSL را ببینید. روی آیکون قفل کنار آدرس سایت بزنید و تاریخ انقضا و صادرکننده گواهی را یادداشت کنید.
#چک‌لیست آماده‌سازی سایت برای قطعی اینترنت بینالملل
بعد از آزمایش، این کارها را به ترتیب اهمیت انجام دهید. بیشترشان یک بار انجام میشوند و هزینه زیادی ندارند:
- هاست و DNS را داخلی کنید. سایت روی سرور داخلی و سرورهای نام روی یک سرویس داخلی باشند.
- فونت‌ها و کتابخانه‌ها را روی هاست خودتان بگذارید. این کار در وردپرس با بیشتر افزونه‌های بهینه‌سازی یا چند خط تنظیم قالب انجام میشود.
- کپچای گوگل را عوض کنید. برای فرم‌های ورود و خرید از کپچای داخلی یا کد پیامکی استفاده کنید.
- اسکریپت‌های خارجی را غیرهمزمان بارگذاری کنید. اسکریپت آمار، چت آنلاین و تبلیغات نباید جلوی نمایش صفحه را بگیرند.
- اطلاعرسانی به مشتری را به پیامک بسپارید. کد ورود، تأیید سفارش و پیگیری ارسال با پیامک داخلی در قطعی هم می‌رسند.
- گواهی SSL را زیر نظر بگیرید. اگر تاریخ انقضا نزدیک است، قبل از روزهای پرتنش تمدیدش کنید.
- مشتری‌ها را به ذخیره آدرس سایت تشویق کنید. در قطعی، مشتری بدون گوگل فقط از راه نشانک مرورگر، پیامک شما یا تایپ مستقیم آدرس به سایت می‌رسد.
#در روز قطعی اینترنت بینالملل چه کار کنیم؟
در روز قطعی اول مطمئن شوید سایت از داخل ایران باز میشود و مسیر خرید کار میکند. سایت را با اینترنت موبایل و بدون هیچ ابزار تغییر مسیر باز کنید، چون مشتری‌های شما همین‌طور سایت را می‌بینند.
- یک خرید آزمایشی انجام دهید و ببینید پرداخت و ثبت سفارش کار میکنند.
- بخش‌هایی که به سرویس خارجی وابسته‌اند و درست نمیشوند، مثل نقشه یا چت آنلاین، را موقتاً پنهان کنید.
- با یک پیامک کوتاه به مشتری‌ها بگویید سایت باز است و سفارش‌ها ارسال میشوند.
- سفارش‌هایی را که در ساعت‌های اول قطعی ناتمام مانده‌اند پیدا کنید و با خریدارشان تماس بگیرید.
- اگر قطعی طولانی شد، هر چند روز تاریخ انقضای SSL را دوباره بررسی کنید.
اگر خود سایت هم از دسترس خارج شد، هزینه‌اش را در مقاله قطعی سایت و دلیل دیر خبردار شدن توضیح داده‌ایم. اگر سایت باز است اما سفارشی ثبت نمی‌شود، مقاله عیب‌یابی قطعی درگاه پرداخت را بخوانید.
#پایش سایت در روزهای قطعی با بینا
بینا در دسترس بودن سایت و زمان پاسخ‌دهی آن را مرتب بررسی میکند و خطاهایی را که بازدیدکننده‌های واقعی در مرورگر می‌بینند ثبت میکند. مثلاً اگر کتابخانه‌ای از CDN خارجی بارگذاری نشود و صفحه با خطای «jQuery is not defined» روبه‌رو شود، همین خطا با آدرس صفحه و تعداد بازدیدهای دارای مشکل در بینا دیده میشود.
برای روزهای قطعی، کانال هشدار را هم درست انتخاب کنید. تلگرام و ایمیلهای خارجی در قطعی اینترنت بینالملل نمیرسند، اما پیامک از شبکه داخلی ارسال میشود. در بینا می‌توانید پیامک را کنار تلگرام کانال هشدار بگذارید. جزئیات کانال‌ها در پلن‌های بینا آمده است.
#جمع‌بندی
هاست ایرانی فقط نیمی از آمادگی برای قطعی اینترنت بینالملل است. نیم دیگر، وابستگی‌های کوچکی است که کسی به آن‌ها فکر نمیکند: یک فونت، یک کتابخانه، یک کپچا یا یک DNS خارجی.
خبر خوب این است که پیدا کردن این وابستگی‌ها یک بعدازظهر وقت می‌گیرد. سایت را یک بار با دامنههای خارجی مسدود امتحان کنید، چک‌لیست را قدم‌به‌قدم جلو ببرید و هشدار پیامکی را فعال کنید. قطعی بعدی را دیگر از پیام مشتری نمی‌فهمید.
پرسش‌های متداول
آیا سایت با هاست ایران در قطعی اینترنت بینالملل باز میشود؟
سایت با هاست ایران در قطعی اینترنت بینالملل معمولاً باز میشود، به شرطی که DNS آن هم داخلی باشد. اما اگر فونت، کتابخانه جاوااسکریپت یا کپچای آن از سرور خارجی بیاید، بخشی از سایت درست کار نمیکند.
چرا فونت سایت در قطعی اینترنت به هم میریزد؟
فونت سایت در قطعی اینترنت به هم میریزد چون از Google Fonts یا یک CDN خارجی بارگذاری میشود. با گذاشتن فایل فونت روی هاست خود سایت، این مشکل حل میشود.
آیا درگاه پرداخت در قطعی اینترنت بینالملل کار میکند؟
درگاههای پرداخت بانکی داخلی در قطعی اینترنت بینالملل معمولاً کار میکنند، چون روی شبکه داخلی هستند. فقط اگر شبکه داخلی هم قطع شود، پرداخت آنلاین متوقف میشود.
گواهی SSL در قطعی اینترنت بینالملل تمدید میشود؟
گواهیهای Let's Encrypt در قطعی اینترنت بینالملل تمدید خودکار نمیشوند. چون ۳۰ روز مانده به انقضا تمدید میشوند، قطعی طولانیتر از این مدت باعث انقضای گواهی میشود.
چطور سایت را برای قطعی اینترنت بینالملل تست کنیم؟
برای تست سایت در قطعی اینترنت بینالملل، ابزار توسعهدهنده کروم را باز کنید، در تب Network روی درخواستهای دامنههای خارجی راستکلیک کنید و Block request domain را بزنید. بعد صفحه را دوباره بارگذاری کنید و مسیر خرید را کامل امتحان کنید.
بهترین راه اطلاعرسانی به مشتری در قطعی اینترنت چیست؟
بهترین راه اطلاعرسانی به مشتری در قطعی اینترنت بینالملل پیامک است، چون از شبکه داخلی ارسال میشود. تلگرام و ایمیلهای خارجی در این مدت نمیرسند.
نظرها